آلاینده های شیمیایی محیط کار

آلاینده های شیمیایی محل کار

نمونه برداری از آلاینده های شیمیایی محیط کار

آلاینده ­های شیمیایی محیط کار عبارتند از : گازها و بخارات، مواد معلق (جامد: گرد و غبار و فیوم و الیاف- مایع: میست و مه). آئروسل­ ها بر حسب ورود به دستگاه تنفسی به سه دسته قابل تنفس، توراسیک و قاب استنشاق تقسیم می­شوند. آئروسل­ های قابل تنفس با اندازه ذرات تقریبی ۱۰۰ میکرون قادرند در هر نقطه از دستگاه تنفسی اعم از راه­ های تنفس فوقانی، میانی و تحتانی ته ­نشین شوند. آئروسل­ های توراسیک با اندازه تقریبی ۳۰ میکرون می­ توانند در هر نقطه از راه­ های هوایی و ناحیه کیسه­ های هوایی ته­ نشین گردند. آئروسل­­ های قابل استنشاق با اندازه تقریبی ۱۰ میکرون می­ توانند تا انتهایی ­ترین حبابچه ­های ریوی و منطقه تبادل گازی ریه نفوذ کنند.

نمونه برداری از هوا، بخشی از فرآیند ارزشیابی مواجهه است که هدف آن تعیین مواجهه فرد یا گروهی از افراد با عوامل شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی می­ باشد. منابع این عوامل شامل عوامل طبیعی، فرآیند های صنعتی، منازل، کشاورزی، تخریب ساختمان­ها، محل­ های دفع زباله، آزاد شدن ناگهانی مواد، وقایع تروریستی و … است.

نمونه برداری از هوا چگونه صورت می گیرد؟

نمونه ­برداری از هوا در محیط کار، گاهی توسط مامور بازرسی جهت بررسی تطابق شرایط با قوانین، گاهی نیز به منظور پاسخ­گویی به شکایات کارگران و ارزیابی تاثیر کنترل های مهندسی، و گاهی به درخواست سازمان ­های بیمه­ کننده انجام می­شود. یک سری سوال قبل از نمونه­برداری بایستی در نظر گرفته شود، اینکه از کجا و از محیط کار چه کسانی بایستی نمونه ­برداری کنیم، فواصل زمانی نمونه ­برداری چقدر باید باشد و چند عدد نمونه و چه حجمی از هوا را باید نمونه ­گیری کنیم.

در مورد محل نمونه­ برداری می­توان گفت که از نزدیکترین نقطه به کارگر، فضای محل کار و منبع آلاینده بایستی نمونه ­برداری انجام شود. برای نمونه­ برداری از نزدیکترین نقطه به کارگر، از منطقه تنفسی کارگر (نیمکره ه­ای به شعاع ۳۰ سانتیمتر با مرکزیت بینی که جلوی صورت و شانه است) نمونه گرفته می­شود.

طریقه نمونه برداری از منطقه تنفسی

طریقه نمونه برداری از منطقه تنفسی

برای نمونه ­برداری محیطی (فضای محل کار)، سطوح آلاینده در نواحی خاص بصورت پیوسته، دوره ­ای یا در زمان­ های خاص و یا در محل­ هایی که احتمال نشت آلاینده با سطوح بالا وجود دارد، اندازه ­گیری می­شود. برای نمونه ­برداری از منبع، نمونه مستقیماً از منبع آلاینده گرفته می ­شود. اهداف آن شامل اندازه­گیری میزان انتشار آلاینده از منبع، تشخیص فوری نشتی، ارزیابی اثربخشی سیستم تهویه موضعی می­ باشد.

جدول ۱ رتبه بندی در معرض قرارگیری بر اساس سطح کنترل

رتبه بندیدر معرض قرارگیریسطح کنترل
0ناچیزکار با سیستم­های بسته
1کمقرار گرفتن مکرر در معرض سیستم­های تحت کنترل مانند کار در زیر یک هود
2متوسطقرار گرفتن در معرض، با سیستم تهویه
3زیادقرار گرفتن در معرض سیستم باز مانند بارگذاری یا تخلیه مواد
4خیلی زیادقرار گرفتن در معرض سیستم­های غیرقابل کنترل مانند انفجار شن و ماسه، تراشه و سنگ­زنی

در مورد اینکه از محیط کار چه کسانی باید نمونه­ برداری کرد، بایستی گفت از محیط کار کارگرانی که فعالیت­های خودشان تولید آلودگی می­کند، کارگرانی که در معرض آلاینده­های تولیدشده توسط دیگران هستند، کارگرانی که آلودگی از کارگاه دیگر وارد محیط کارشان شده و کارگرانی که در محل دورتری از تولید آلودگی اند ولی از اثرات آن شکایت می­کنند، نمونه ­گیری انجام شود. در هر حال برای نمونه ­برداری اولویت­ هایی را در نظر می­گیرند که این اولولیت با ۲ عامل رتبه­ بندی در معرض قرارگیری و رتبه­ بندی اثرات سلامتی مشخص می­شود. در برخی موارد تعداد کارگران در مواجهه هم می­تواند عامل مهمی باشد.

جدول ۲ رتبه بندی اثرات سلامتی

رتبه بندیدر معرض قرارگیریاثرات سلامتی
0ناچیزمواد مزاحم مانند گرد و غبارات غیرسمی
1کماثر کم، تحریک گذرا
2متوسطاثرات برگشت­پذیر، اثرات غیرجدی مانند تحریک چشم
3زیاداثرات جدی غیر قابل بازگشت مانند خوردگی، حساسیت و ...
4خیلی زیاداثرات مزمن یا مواد شیمیایی تهدید کننده، سرطان زا و ...

در مورد فواصل زمانی نمونه­برداری، اگر مواجهه کارگر نزدیک به حد عمل یا بیشتر از آن باشد، هر ۲ ماه یکبار و اگر مواجهه بیشتر از حد استاندارد باشد، هر ماه بایستی نمونه­برداری انجام شود.

تعداد نمونه بستگی به هدف نمونه­برداری دارد. اگر هدف تعیین مواجهه کارگران باشد و تراکم آلاینده زیاد باشد، یک نمونه و اگر تراکم آلاینده نزدیک به حد مجاز باشد، ۳ تا ۵ عدد نمونه نیاز است. ولی اگر هدف تعیین اثربخشی روشهای کنترلی باشد، دو نمونه کافی است (در حالت روشن و خاموش بودن دستگاه).

جدول ۳ اولویت های نمونه برداری بر اساس سطح در معرض قرارگیری و اثرات سلامتی

روش های استاندارد نمونه­ برداری از آلاینده ­های هوا

  1. نمونه ­برداری آنی: این نمونه­برداری در یک محل مشخص از کارگاه در زمان معین در مدت کوتاهی بین ۲ الی ۳ دقیقه انجام می­گیرد. بعلت اینکه در این نمونه­برداری حجم نمونه گرفته شده بندرت از یک لیتر تجاوز می­کند، بایستی روش تجزیه آنقدر حساس باشد تا بتوان مقادیر آلودگی را در حد TLV در یک لیتر هوا مشخص کرد. امتیاز این روش نمونه­برداری این است که حداقل و حداکثر تراکم آلودگی را در محیط کار در وقت و محل معینی تعیین می­کند. در صورتیکه ترکیب آلودگی یکنواخت است، می­توان تراکم آلودگی را در زمان نمونه­برداری بدست آورد. در مواردی که ترکیب آلودگی یکنواخت نیست، با استفاده از چندین نمونه در زمان و مکان­های مختلف می­توان میزان انتشار آلودگی را تعیین کرد.
  2. نمونه ­برداری مداوم: در مواردی که ترکیب آلودگی یکنواخت نیست و لازم است حجم زیادی از نمونه آلوده کننده هوا تعیین شود، از نمونه­برداری مداوم استفاده می­شود. بطوریکه در یک مدت زمان معین نمونه هوا مداوماً گرفته می­شود و در نتیجه میانگین تراکم مواد آلوده کننده بدست می­آید. اگرچه با این روش حداکثر تراکم آلودگی در محیط کار بدست نمی­آید و فقط می­توان میانگین تراکم آلودگی را در محیط کار بدست آورد.

نمونه ­برداری از آلاینده­های هوا با روشها و تکنیک­های مختلفی انجام می­شود ولی برای نمونه­برداری از هوای محیط کار حداقل به موارد زیر نیاز است:

  • ظرف نمونه ­برداری: این ظروف یا بسترهای نمونه­برداری برحسب حالت ماده آلوده­کننده انتخاب می­گردند و انتخاب آنها ارتباط مستقیمی با هدف نمونه­برداری، حساسیت روش تجزیه آزمایشگاهی و … دارد.
  • دستگاه مکنده هوا: این دستگاه­ها شامل انواع پمپ­ها و وسایلی هستند که بنحوی جهت جمع­آوری آلوده­کننده­های محیط کار بر روی محلول­های جاذب، صافی و … بکار می­روند.
  • وسايل اندازه گيري حجم و شدت جريان: زماني كه مقدار نسبتاً زيادي از هوا براي تعيين مقدار آلوده كنندهاي نمونه برداري مي گردد ، بايستي حجم هوائي كه از داخل بستر نمونه برداري عبور كرده مشخص شود تا با دانستن آن محاسبات مربوط تراكم آلودگي در واحد حجم انجام شده ، با استانداردها مقايسه كرد

شیوه های نمونه برداری

دو شیوه اصلی برای نمونه برداری و جمع آوری آلاینده های هوا برد وجود دارد که شامل نمونه برداری فعال یا دینامیک و نمونه برداری غیر فعال می باشد در روش اول ، از یک حرکت دهنده هوا استفاده می شود (پمپ) و حجم معینی از هوا در فشار و درجه حرارت معین از روی جاذب استفاده می شود . در روش دوم از هیچ گونه پمپ یا به حرکت در آورنده هوا استفاده نمی شود . در این روش آلاینده های هوا برد بر اساس پدیده انتشار به درون نمونه بردار وارد شده و به دام می افتد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.